Рубрика: Գրականություն

Մի նկարի պատմություն

Նորվեգացի էքսպրեսիոնիստ նկարիչ, արվեստի տեսաբան Էդվարդ Մունկը հայտնի է իր դեպրեսիվ, մահ ու սարսափ պատկերող նկարներով: Նրա նկարների տրամադրությունները փոխանցվում են դիտողներին, դրանց վերլուծությամբ զբաղվում են արվեստի տեսաբանները, հոգեբանները, սոցիոլոգները և շարքային արվեստասերները: Ձեզ ենք ներկայացնում նրա՝ «Հիվանդ աղջիկը» հայտնի նկարը:

«Հիվանդ աղջիկը». 1885-1886 թթ.

Նկարում պատկերված է կարմրահեր հիվանդ աղջնակ՝ բազկաթոռի մեջ: Նրա կողքին սևազգետ տխուր կին է: Սենյակն ընդհանուր առմամբ մութ է և մռայլ: Նկարի միակ լուսավոր բանը մեռնող աղջկա դեմքն է՝ ասես առանձին տեղից լուսավորված լինի: Թեպետ այս նկարի բնորդը 11 ամյա Բեթսի Նիլսենն է եղել, բայց նկարը Մունկի քրոջն է պատկերում՝ Սոֆիին: Սոֆին մահացել էր թոքախտից, երբ Մունկը 14 տարեկան էր: Նույն հիվանդությունից էր մահացել նաև նրանց մայրը, երբ նկարիչը դեռ 5 տարեկան էր: Մոր մահը այնքան էլ լավ չէր հիշում, իսկ ահա քրոջ մահը շատ մեծ հետք է թողել Մունկի հոգում՝ դարձնելով նրան դեպրեսիվ: Այդ դեպքն իր կնիքն է թողել նաև Մունկի գեղարվեստական աշխարհընկալման վրա. նրա բոլոր նկարներում դեպրեսիա, ցավ, մահվան ու սարսափի տրամադրություն կա: Նրա այստեսակ աշխարհընկալման պատճառներից մեկն էլ հոր՝ չափազանց

խիստ և եռանդուն հավատացյալ լինելն էր. «Իմ հայրը բռնկուն և կրոնամոլ մարդ էր, ես նրանից ժառանգել եմ խենթության ծիլեր: Վախի, ողբի և մահվան ոգին ինձ ուղեկցում էր ծնվածս օրվանից», – գրում է Մունկը:

Քննադատները շատ խիստ արտահայտվեցին այս նկարի մասին՝ մեղադրելով Մունկին նրանում, որ անավարտ գործ է ներկայացրել իրենց դատին: «Լավագույն բանը, որ կարող  ենք անել Մունկի համար, նրա նկարների կողքով լուռ անցնելն է», – գրել է ժամանակի լրագրողներից մեկը:

Չնայած դրան՝ Մունկն իր այս նկարը համարում էր իր ամենակարևոր ստեղծագործություններից մեկը: Նա ընդհանուր թվով տարբեր տարիներին արված 6 նկար ունի, որոնք պատկերում են քրոջ մահը:

Рубрика: Հայոց լեզու, Թարգմանություն

Միշտ սկսեք ինքներդ

Մի զույգ տեղափոխվեց նոր տուն ։ Առավոտյան, հազիվ արթնանալով, կինը պատուհանից դուրս նայեց և տեսավ հարևանուհուն, ով կախեց լվացքը չորացնելու համար ։

— Նայիր, թե ինչ կեղտոտ հագուստներ ունի, — ասաց նա ամուսնուն։
Բայց նա թերթ էր կարդում և դրա վրա ոչ մի ուշադրություն չդարձրեց ։
— Հավանաբար, նա ունի վատ օճառ, կամ նա բոլորովին չի կարողանում լվանալ. Պետք է նրան սովորեցնել։

Եվ այդպես եղավ ամեն անգամ, երբ հարևանուհին հագուստ էր կախում, կինը զարմանում էր, թե ինչ կեղտոտ էր ։

Մի գեղեցիկ առավոտ, նայելով պատուհանից, նա բացականչեց:
— Օ! Այսօր լվացքը մաքուր է: Հավանաբար, սովորել է լվանալ!
— Այո, ոչ, — ասաց ամուսինը, — պարզապես ես այսօր շուտ վեր կացա և լվացեցի պատուհանը։

Նյութի հղումը

Рубрика: Հայոց լեզու, Թարգմանություն

Առակ «միտք սրտի վրա»»

— Պապիկ, ինչ ես շշնջում: — ես հարցրեցի, նկատելով, որ նա քնելուց առաջ ինչ-որ բան իր մասին մրմնջում է։

— Ես միտքս դնում եմ սրտի վրա, որդիս։.. — պատասխանեց նա:

Ես զարմացա:

— Ինչ է դա նշանակում։

Իմաստուն պապը ինձ ասաց:

— Չեմ ուզում կռիվ տալ հարևանի հետ, ով ինձ քաշեց, իսկ ինչպես լինել, Չգիտեմ ։ Ահա սրտի և քնի միտքն ու դիրքորոշումը, իսկ սրտի միջոցով հուշում է, թե ինչ անել…

— Որտեղից է սիրտը գիտի, պապիկ:

— Սիրտը ամեն ինչ գիտի, որդի ՛ ս, ես իմ ամբողջ կյանքը սովորում է, քան պետք է: Եվ քեզ խորհուրդ եմ տալիս. երբ դեռ բարդ հարցի պատասխանը, երբ ինչ-որ բան անհասկանալի է դառնում, քնելուց առաջ միտք դրիր սրտի վրա, իսկ առավոտյան կբացվեն քեզ պատասխանները…

Միայն դա անել հավատքով…

Այդպես ասաց պապս, երբ ինը տարեկան էի։ Եվ ես իմ կյանքում շատ բան գիտեի իմ մանկավարժական արվեստի մասին ՝ քնելուց առաջ միտք դնելով սրտի վրա ։ Ինձ միացավ պապիկիս հետ ։

Рубрика: Հայոց լեզու, Թարգմանություն

Հարստությունը բարին է, թե չարը

Մի երիտասարդ հարց տվեց Պլատոնին.
-Ինչ պայմաններում է հարստությունը չար, և ինչ պայմաններում բարրի:
Այսպիսի հարցից նա պատասխան էր սպասում Պլատոնից:

-Այնպիսի մարդիկ, ովքեր բարի են և անկեղծ, հարստությունը նույնպես բարի է: Իսկ այն մարդիկ, ովքեր անհրաժեշտությունը գտնում են փողի մեջ, հարստությունը նույնպես բարի է, բայց խարդախ և չկարողացող մարդկանց համար չար: Այդպես է նաև ուրիշ գործերում, ինչպիսին օգտվողներն են, այդպիսն են նաև գործերը:

Նյութի հղումը

Рубрика: Հայոց լեզու, Թարգմանություն

Ապակե սարկաֆագ

Մի արքայի կին ուներ հրաշալի գեղեցկություն, որին նա ամենից շատ էր սիրում աշխարհում։ Նրա գեղեցկությունը լուսավորում էր նրա կյանքը ։ Երբ նա ազատ էր լինում գործերից, նա միայն մեկ բան էր ուզում ՝ լինել նրա կողքին։ Եվ հանկարծ կինը մահացավ և թողեց թագավորին խորը վշտի մեջ:

— Ոչ մի բանի համար և երբեք, — բացականչեց նա, — Ես չեմ բաժանվի իմ սիրելի երիտասարդ կնոջից, նույնիսկ եթե մահը անկյանք դարձնի նրա սքանչելի հատկանիշները:

Նա հրամայեց, որ բարձրացնեն պալատի ամենամեծ դահլիճում ապակե սարկոֆագ իր մարմինը: Իր մահճակալը նա դրել է կողքին, որպեսզի ոչ մի րոպե չբաժանվի սիրելիից։ Մահացած կնոջ կողքին Նա գտավ իր միակ սփոփանքն ու խաղաղությունը։

Բայց ամառ էր տաք, և չնայած որ թույն կա հանգստի պալատում, կնոջ մարմինը սկսեց աստիճանաբար քայքայվել: Գեղեցիկ ճակատին հայտնվել էր գարշելի կետեր: Նրա հրաշալի դեմքն օրեցօր փոխվում է գույնի մեջ և այտուցվում ։ Թագավորը դա չնկատեց։ Շուտով տարրալուծման քաղցր հոտը լցրեց ողջ դահլիճը, և ծառաներից ոչ մեկը չէր համարձակվում մտնել այնտեղ ՝ առանց քիթը փակելու։ Վշտացած թագավորն ինքն է իր մահճակալը տեղափոխել մոտակա դահլիճ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ բոլոր պատուհանները բաց էին, հոտը հալեցման շարունակում էր գալ: Վերջապես, նա կապեց իր քիթը կանաչ շարֆով, նրա արքայական արժանապատվության նշանով: Բայց ոչինչ չի օգնել. Բոլոր ծառաներն ու ընկերները լքել են նրան: Միայն հսկայական փայլուն սև ճանճեր էին պտտվում շուրջը: Թագավորը կորցրել է գիտակցությունը, և բժիշկը հրամայեց նրան տեղափոխել մեծ պալատական այգի: Երբ թագավորը ուշքի եկավ, նա զգաց քամու թարմ պոռթկումը, վարդերի բույրը լավացնում էր նրան, իսկ շատրվանների ձայնը ուրախացնում էր լսողությունը ։ Նա զարմանում է, որ իր մեծ սերը դեռ ապրում է: Մի քանի օր անց կյանքն ու առողջությունը կրկին վերադարձան թագավորին։ Նա երկար նայեց, մտածելով, մի ճյուղ վարդի և հանկարծ հիշեց, թե ինչքան գեղեցիկ էր իր կինը, երբ նա կենդանի էր, և որքան զզվելի էր դառնում օրեցօր նրա դիակը: Նա պոկեց վարդը, դրեց այն սարկոֆագի վրա և հրամայեց ծառաներին մարմինը հողին հանձնել:

Հղումը նյութի

Рубрика: Գրականություն

Չարենցը՝ քաղաքական-հասարակական գործիչ

Հայ մեծ պոետը ծնվել է 1897թ. մարտի 13-ին, Պարսկաստանի Մակու քաղաքում։ 1883թ. նրա հայրը՝ Աբգար աղան, տեղափոխվում է Կարս, որի ռեալական դպրոցում պատանի Չարենցը սովորում է 1908-12թթ.: 1912թ. Թիֆլիսում լույս տեսնող «Պատանի» ալմանախում տպագրվում է Չարենցի առաջին բանաստեղծությունը: 1913-15թթ. Կարսում Չարենցը գրում է «Հրո երկիր» շարքից մի քանի բանաստեղծություններ, «Տեսիլաժամերը», «Կապուտաչյա հայրենիք» պոեմը:

1914թ. սկսվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, և Չարենցը 1915թ. ստեղծված հայկական կամավորական առաջին ջոկատներում մասնակցում է մի շարք մարտական գործողությունների: 1919թ. աշնանը Երևանում ստեղծվում է Հայ գրական միությունը, որի պատվավոր նախագահն էր Նիկոլ Աղբալյանը, ով գրական երեկոներից մեկի ժամանակ հայտարարում է նոր բանաստեղծի` Եղիշե Չարենցի ծնունդը: 1925թ. հուլիսին Չարենցը Երևանում աշխատանքի է անցնում «Խորհրդային Հայաստան» թերթում, այնուհետև` «Նորք» ամսագրում: 1926թ. սեպտեմբերին նա ատրճանակով կրակում և թեթևակի վիրավորում է մի աղջկա, որի պատճառով էլ հայտնվում է Երևանի ուղղիչ տանը (բանտում): 1928-35թթ. Չարենցն աշխատում է Հայաստանի պետական հրատարակչությունում` Հայպետհրատում, սկզբում որպես գեղարվեստական բաժնի աշխատակից, հետո` գեղարվեստական բաժնի վարիչ, իսկ 1934-ից` հայ, ռուս և օտար դասականների հրատարակչության պատասխանատու խմբագիր:

1930-ական թթ. համատարած էին հալածանքները գրողների, մշակութային և հասարակական գործիչների նկատմամբ: Դրանից չի խուսափում նաև Չարենցը, ում 1936թ. սեպտեմբերին նրան տնային կալանքի տակ են վերցնում, իսկ շուտով նաև` ձերբակալում են: Մեղադրանքները՝ նացիոնալիզմ, հակահեղափոխականություն, ահաբեկչություն, պետական դավաճանություն։

Գրադարաններից և գրախանութներից հավաքում են Չարենցի գրքերը: Եղիշե Չարենցը մահանում է Երևանի բանտային հիվանդանոցում` 1937թ. նոյեմբերի 7-ին: Մեծ բանաստեղծի գերեզմանն անհայտ է:

Ֆրանսիացի գրող և քաղաքական գործիչ Լուի Առաքողը Եղիշե Չարենցի դերը հայ գրականության ներկայում ու ապագայում գնահատել է հետևյալ խոսքերով. «Մեր դարի ճակատը պսակված է մի շարք բանաստեղծների պայծառ անուններով, Ֆրանսիայում՝ Ապոլիներն ու Էլյուարտը, Գերմանիայում՝ Ռիլկեն, Իսպանիայում՝ Գարսիա Լորկան, Ռուսաստանում՝ Մայակովսկին ու Եսենինը, Հայաստանում՝ Չարենցը ու Իսահակյանը»:

Рубрика: Գրականություն

Եղիշե Չարենց, ընթերցանություն

Նետե՜լ է երկաթե մի ձեռք
Դեպի վեր ոսկի մի ծնծղա.
Բռնկվել է ոսկի ծնծղան,
Դարձել է արնածոր մի վերք։
Վառվել է երկնքում հակինթ
Ու ծորում է արյունը յուր կեզ,—
Զոհվե՜լ է երկնքում վճիտ.—
Ինչքան լա՜վ է հատնումը հրկեզ.․․

Այս բանաստեղծությունը ինձ շատ դուր եկավ: Այստեղ ամեն ինչ շատ վառ գույներով էր ներկայացվում: Ինձ մոտ այնպիսի զգացողություն էր կարծես ես այրվում եմ: Ինձ ամենից շատ այս տողերը դուր եկան, այստեղ նկարագրվում էր ավելի ջերմացնող:
Դեպի վեր ոսկի մի ծնծղա.
Բռնկվել է ոսկի ծնծղան

Ինչ որ լավ է՝ վառվում է ու վառում,
Ինչ որ լավ է՝ միշտ վառ կմնա.
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։
Մոխրացի՛ր արևի հրում,
Արևից թող ոչինչ չմնա, —
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։

Այս ութնյակը իմ ամենասիրելն է: Ես այս ութնյակը կարդալիս զգում եմ ինձ արևին մոտ: Այստեղ կարծես ամեն ինչ հավերժական լինի… Ինձ ամենից շատ դուր են գալիս այս տողերը, այստեղ ամեն ինչ ավելի պատկերավոր է:
Այս արև, այս վառ աշխարհում
Քանի կաս՝ վառվի՛ր ու գնա՛։

Ինչպես շոգ, ճնշող ոսկի,
Բրոնզեձույլ, հասուն, հոսուն-
Արևի տապն է հոսում,
Ինչպես շոգ, ճնշող ոսկի։
Ախ, հոգիս մի նոր խոսքի
Արևոտ շունչ է կիզում-
Ինչպես շոգ, ճնշող ոսկի,
Բրոնզեձույլ, հասուն, հոսուն։
Այս բանաստեղծությունում շատ պատկերավոր է նկարագրվում ամենը, ես այն պատկերացնում եմ: Բանաստեղծությունը շատ լուսավոր է և պայծառ: Ամենաշատը ինձ այս տողերը դուր եկան…
Ախ, հոգիս մի նոր խոսքի
Արևոտ շունչ է կիզում-
Ինչպես շոգ, ճնշող ոսկի

Արնակեզ, սուր մի նիզակ
Զարկեցի ալ վահանիդ,-
Աշխարհքում էլ ինչ կանի
Իմ հոգին փառք ու պսակ։
Դու արև, վառ մի նշան,
Իմ հոգուն գամված մի նիշ․-
Միայն դո՛ւ, լույս ու շուշան-
Եվ չկա ոչ մի ուրիշ։
Այս բանաստեղծությունը ինձ շատ դուր եկավ, շատ հրաշալի բանաստեղծություն է…  Այստեղ Չարենցը արևին համարում է նրա հոգին և լույսը… ես այս բանաստեղծությունից հետո սկսեցի ավելի շատ գնահատել արևը…
Դու արև, վառ մի նշան,
Իմ հոգուն գամված մի նիշ

Կարծես ես ճամփա եմ ընկել
Երկնքի դաշտերում կապույտ
Ու գնում եմ, զվարթ ու անփույթ
Եվ ունեմ լուսե մի ընկեր։
Նա և՛ կին է, և՛ քույր, և՛ հոգի,
Այրվում և այրում է խենթ․
Խառնվել եմ կյանքին ամենքի-
Եվ իմ կյանքը հրա՛շք է ու տենդ։
Այս բանաստեղծությունում Չարենցը արևին համարում է և ընկեր և քույր և կին… Իմ ամենասիրելի տողը սա է…
Եվ ունեմ լուսե մի ընկեր։

Փայլում են ոսկի սվիններ,
Պսպղում է ոսկի մի վահան,
Ոսկեդեմ արևի վրա
Փայլում են ոսկի սվիններ։
Ախ, ինչ լավ է զինվել ու զինել
Արևով, արյունով,- ահա
Ոսկեդեմ արևի վրա
Փայլում են ոսկի սվիններ։

Այս բանաստեղծությունը շատ պատկերավոր է, այս բանաստեղծությունը մի քիչ էլ ճնշող է, սակայն իմ ամենասիրելի տողը սա է այստեղ ամեն ինչ ավելի արտահայտիչ է…
Ոսկեդեմ արևի վրա
Փայլում են ոսկի սվիններ։

Միայն խմիր արեգակի բույրը ջինջ,-
Արև՜ դարձիր — արևահամ — ամոքիչ։
Ուրիշ ոչինչ չի կամենա սիրտը իմ,-                                                                                                      Ողջը — հրին, արնանման արևին
Սուր սվիններ, բուրմունք ու սեր, երգ ու գույն,
Տենդը արյան — արևահամ խնդություն
Ու նժույգներ, ոսկի ու ծափ, կանչ ու ճիչ,-                                                                                                Ով է քեզ պես արևահամ — ամոքիչ․․․

Այս բանաստեղծությունը ինձ շատ դուր եկավ, ես այն շատ սիրեցի: Բանաստեղծությունը հանգիստ տրամադրություն է փոխանցում: Կարծես արեգակը ինչ-որ բուժիչ հատկություն ունի… ինձ շատ դուր եկավ այս տողերը…
Միայն խմիր արեգակի բույրը ջինջ,-
Արև՜ դարձիր — արևահամ — ամոքիչ։